Spirituele zorg en gecompliceerde rouw. A call to the field.

 

engelrand

Die Religion des dritten Jahrtausends wird mystisch sein oder absterben – Dorothee Sölle.

Het artikel A call to the field van Therese Rando e.a. is uitgangspunt voor deze cursus.

Hierin wordt een kritisch pleidooi gehouden voor een individuele benadering van gecompliceerde rouw voorbij  een eenzijdige DSM-5 diagnostiek.

We doen dit met behulp van Therese Rando’s “Potential Outcomes of Loss model (1993). Deze holistische benadering biedt mogelijkheden:

  • om te communiceren over verlies en rouw met behulp van zes te onderscheiden transcenderende processen;
  • om te communiceren over spiritualiteit en rouw (binnenwereld);
  • om te communiceren over gecompliceerde rouw en culturele achtergronden (buitenwereld).

 

Het doel dat ik gaandeweg en tastenderwijs zou willen bereiken, is dat ik eindigheid en eeuwig leven op één lijn zou kunnen brengen – Dorothee Sölle.

In acht aansluitende dagdelen wordt het integratief zorgmodel “Meer dan ikzelf” gepresenteerd om zinvol te leren omgaan met de pijn van verlies. Dit diagnostische hulpmiddel is gebaseerd op het relationele rouwmodel van Dorothee Sölle (1973) en Therese Rando (1993) en een hierop aansluitend  handelingsmodel  van Katrien Cornette (2001).

Is er een saamhorigheidsgevoel van de doden en de levenden? En zijn wij dat wellicht kwijtgeraakt? – Dorothee Sölle.

De acceptatie van de dood is geen verloochening van zijn pijn, van zijn onverdraaglijkheid, maar het is een poging om hem te integreren in het ritme van het geschapen leven –  Dorothee Sölle.

Vaak wordt het christendom gezien als de bron van veel persoonlijke en maatschappelijke ellende. Wie daaraan voorbij weet te zien en dieper graaft, kan op het spoor komen van een rijke spiritualiteit. Zij plaatst ons midden in het leven en tilt ons, vaak tot onze eigen verbazing, boven onszelf uit –  André Lascaris.

 

Waarom deze cursus?

Buiten Nederland wordt al enige jaren een levendige discussie gevoerd rond de definitie van gecompliceerde rouw. Hoewel de meeste onderzoekers niet twijfelen aan het bestaan van gecompliceerde rouw bestaat er geen enkele overeenstemming over de definitie. Deze onduidelijkheid heeft gevolgen voor het diagnosticeren van gecompliceerde rouw en de communicatie over vragen zoals:

  • hoe lang duurt een rouwproces?
  • wat is het verschil tussen “normale” en gecompliceerde rouw?
  • hoe te leren omgaan met verlies en rouw in de dagelijkse leefwereld van mensen?
  • hoe kan het leren omgaan met verlies zinvol worden begeleid?
  • wie gaat dat betalen?

 

Een ander discussiepunt is de vraag naar de definitie van spiritualiteit in de spirituele zorg.

  • Is spiritualiteit een vierde “extra” domein naast het fysische, psychische en sociale terrein?
  • Is spiritualiteit een alles doordringende beweging van “heenreis” en “terugreis”, van mystiek en verzet, waardoor mensen pijnlijke ervaringen, ondanks alles, toch als zinvol kunnen leren ervaren ?

 

In vier dagen wordt een gevarieerd aanbod gedaan over het observeren, diagnosticeren en begeleiden van gecompliceerde rouw met behulp van spirituele zorg vanuit een relationeel wereldbeeld en een “humanitaire” religiestijl.

 

We hebben een nieuwe spiritualiteit nodig, die het ritme van het leven kent en aanvaardt – Dorothee Sölle.

 

In deze cursus zal het gaan over het leren delen van ervaringen van bijvoorbeeld angst en eenzaamheid, leven en dood, goed en kwaad, eindigheid en eeuwigheid.

Het zal gaan over de uitdaging en kansen die deze benadering als zelf-zorg om “de kunst van het samen leven” te leren beleven (heenreis) en omzetten in zinvol handelen (terugreis).

 

Niemand heeft me ooit gezegd, dat het gevoel van rouw zo zeer lijkt op het gevoel van angst –  Dorothee Sölle.

 

Voor wie?

Voor Geestelijk Verzorgers, Pastores in het werkveld of in opleiding, huisartsen, (wijk)verpleegkundigen, psychologen, maatschappelijk werkers en andere belangstellende zorgverleners.

 

Data.

Vrijdag 21 september, 5 oktober, 19 oktober en 2 november van 10:00 – 13:00 / 14:00 – 17:00.

Ook is het mogelijk de cursus het hele jaar door individueel te volgen.

 

Accreditatie.

Deze cursus is voor 2018 door de SKGV geaccrediteerd voor 8 punten: 5 punten Vakbekwaamheid en 3 punten Spiritualiteit en bevoegdheid.

 

Kennismaking.

Voorafgaande aan de cursus vindt een intake gesprek plaats voor het inventariseren van wederzijdse verwachtingen.

 

Locatie.

Wibergstraat 18, Zwolle.

 

Certificaat.

Na afloop van de cursus wordt een certificaat als bewijs van deelname uitgereikt na

  • de bestudering van de opgegeven literatuur;
  • actieve deelname aan de acht dagdelen.

 

Kosten.

€ 400,-. (inclusief een eenvoudige lunch).

 

Werkwijze.

Van de deelnemers wordt verwacht de opgegeven literatuur voorafgaande aan een cursusdag te lezen om vaardigheden rond spirituele zorg en gecompliceerde rouw optimaal te kunnen trainen en ervaringen te delen.

Als leidraad worden delen uit Treatment of Complicated Mourning van Therese Rando en Spiritualiteit vormen, grondslagen, methoden van Kees Waaijman gebruikt.

 

Door wie?

Deze cursus is ontwikkeld door drs. Nieske Willems. Zij is opgeleid als Geestelijk Verzorger (2014), Religiewetenschapper (2012), Pastoraal werker (2001)  en bevoegd leerkracht basisonderwijs (1983). Door het combineren van deze op elkaar aansluitende opleidingen organiseert zij vanaf 2003 diverse individuele en groepsactiviteiten rondom spirituele zorg, levensbegeleiding, rouw en verlies vanuit Zorgcentrum Hedera Zwolle.

 

 De veronderstelling van Karl Rahner dat het christendom van het derde millennium alleen nog maar òf mystiek òf niet-existent zal zijn, is evenwel tegelijk een eco-theologische visie – Dorothee Sölle.

 

 

Programma.

Dag 1   Spirituele zorg en palliatieve zorg – zin en betekenis.

10:00 – 13:00  Spiritualiteit en gecompliceerde rouw.

14:00 – 17:00   Rouwmodellen vergeleken en coping.

 

Dag 2   Spirituele pijn en nazorg – spirituele diagnostiek.

10:00 – 13:00   Metafysisch mensbeeld en innerlijke ruimte.

14:00 – 17:00   Psychoanalyse en gedrag.

 

Dag 3   Multi religieuze belonging – relationele hermeneutiek.

10:00 – 13:00   Vergelijkende godsdienstwetenschap.

14:00 – 17:00   Humanitaire religiestijl.

 

Dag 4   Zelfzorg als’t kwaad goede mensen treft – zinvol omgaan met verlies.

 10:00 – 13:00  Wetenschap, tweede naïviteit en gecompliceerde rouw.

14:00 – 17:00   Kennisoverdracht.

 

Humanitaire religiestijl.

Tijdens de cursus komt de filosofie van zowel Herman Berger, Dorothee Sölle als Friedrich Fröbel aan de orde. Alle drie ontlenen ze hun ideeën over spiritualiteit aan zowel de oosterse als westerse filosofie. Alle drie maken zichtbaar hoe deze manier van leven consequenties heeft voor het omgaan met leven en dood. Als zelfzorg en als zorgverlening aan elkaar. En hoe Sölle deze religiestijl verder heeft geconcretiseerd in een humanitaire religiestijl en “mystiek van de dood”.

 

Vergelijkende godsdienstwetenschap.

In Spiritualiteit vormen, grondslagen, methoden schrijft Kees Waaijman over de relatie tussen “mystiek”, de weg van Tao en het handelen van mensen:

Tao is de alles-dragende en alles-doordringende beweging, de oermoeder van het al.

 

Multi Religieuze Belonging.

Geïnspireerd door de relationele filosofie van Erich Fromm en Martin Buber schrijft Dorothee Sölle in Mystiek en verzet:

In den beginne was de relatie.

Van beslissend belang is de relatie tot de oergrond van het al. (…) iets dat ons met anderen rondom ons, voor ons en na ons verbindt.

In 1878 wordt deze relatie in het Engelse kerklied “Breathe om me. Breathe of God” onder woorden gebracht.

 

 

Literatuurlijst

Verplichte boeken
Uit: Dehue, T (2014). Amsterdam, Augustus. Betere mensen. Over gezondheid als keuze en koopwaar, p. 13-45.
Uit: Kijken naar de zon. Filosofische essays over de godsvraag. Drees, W (1998). Godsdienst, religie en cultuur. Geloven in de kosmos, p. 263.294.
Uit: Rando, T.A. (1993). Treatment of Complicated Mourning. Illinois: Research Press. Opgegeven delen.
Uit: Waayman, K. (2000). Spiritualiteit. Vormen Grondslagen Methoden. Kampen: Kok. Opgegeven delen.
Uit: Stroebe, M; Schut, H; Bout, van der, J. (2013). Complicated Grief: Scientific Foundations for Health Care Professionals. Scientific Foundations for Health Care Professionals. Lezen: On achieving clarity regarding complicated grief: lessons for clinical practice, Therese A. Rando, 40–54.

Verplichte artikelen
Agrimson L.B. & Taft L.B. (2009) Spiritual crisis: a concept analysis. In: Journal of Advanced Nursing 65(2), 454–461.
Baker, J.E. (2001). Mourning and the Transformation of Object Relationships. Evidence for the Persistence of Internal Attachments. In: Psychoanalytic Psychology. Vol. 18, No. 1, 55-73.Brehony, K.J. (2009). Transforming theories of childhood and early childhood education: child study and the empirical assault on Froebelian rationalism. In: Paedagogica Historica. Vol. 45, Nos. 4–5, 585–604.
Boelen, P.; Prigerson, H.G. (2007). The influence of sympstoms of prolonged grief disorder, depression, and anxiety on quality of life among bereaved adults. In: Eur Arch Psychiatry Clin Neurosci, 257, 444-452.
Brehony, K.J. (2009). Transforming theories of childhood and early childhood education: child study and the empirical assault on Froebelian rationalism. In: Paedagogica Historica. Vol. 45, Nos. 4–5, 585–604.
Chen, D.-T. en Hung, D. (2008). Learning within the worlds of reinfications, selves, and phenomena: expanding on the thinking of Vygotsky and Popper. In: Learning Inquire, 2: 73-94.
Cornette, K. (2001). Zorg voor spirituele pijn. In: Tijdschrift voor Geneeskunde, 57, nr. 14-15, 1022-1028.
Freud, S. (1917). Mourning and Melancholia. In: The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud, Volume XIV (1914-1916). 237-258.
Handelman, S. (2006). Interpretation as devotion: Freud’s relation to rabbinic hermeneutic. In: The Psychoanalytic Review. Proquest Information and Learning Company. Vol. 68, No. 2.
Handelman, S (2010), The Philosopher, the Rabbi,and the Rhetorician, Volume 72, Number 6. In: National Council of teachers of England. Lomas, T. (2015). Self-transcendence through shared suffering: an intersubjective theory of compassion. In: The Journal of Transpersonal Psychology, Vol. 47, No. 2.
Rando, T. A. et al.(2012). A call to the field: Complicated grief in the DSM-5. In: Omega: Journal of Death & Dying, 65 (4), 251-255.
Rando, T. A. (2014). What Therapists Need to Know About Traumatic Bereavement: What It Is and How to Approach It.
Schaal, S. et al. (2012). Associations between prologed grief disorder, depression, posttraumatic stress disorder, and anxiety in Rwandan genocide survivors. In: Death Studies, 36:97-117.
Stroebe, M.; Schut, H et al. (2006). The prediction of bereavement outcome: Development of an integrative risk factor framework. In: Social Science & Medicine 63 (2006) 2440–2451.
Stroebe, M.; Schut, H. (2010). The dual process model of coping with bereavement: A decade on. In: Omega, Vol. Vol. 61(4) 273-289.

Detecteren behoefte psychosociale zorg. Landelijke richtlijn, Versie: 2.0. Laatst gewijzigd : 01-05-2017.   www.oncoline.nl/richtlijn/doc/download.php?id=1019&bijlage=1

Aanbevolen boeken
Berger, H. (1993). Wat is metafysica? Een studie over transcendentie. Assen/Maastricht: Van Gorcum.
Berger, H. (2000). Over de dood heen. Filosoferen over eeuwig leven. Budel: Damon.
Handelman, S. (1982). The Slayers of Moses: The Emergence of Rabbinic Interpretation in Modern Literary Theory. New York: University of New York Press.
Handelman, S. (2011). Make yourself a teacher, Rabbinic Tales of Mentors and Disciples. Washington: University of Washington Press.
Hermans, H.J.M.; Hermans-Jansen, E. (1986). Het verdeelde gemoed. Over de grondmotieven in ons dagelijkse leven. Barneveld: Nelissen.
Sölle, D. (1975). De heenreis. Gedachten over religieuze ervaring. Baarn: Bosch & Keuning.
Sölle, D. (1998). Mystiek en verzet. ”Gij stil geschreeuw”. Baarn: Ten Have.
Sölle, D. (2003). Mystiek van de dood. Baarn: Ten Have.